Dè chừng đơn bác sĩ kê?

Bà N.T.Nho, 75 tuổi, ngụ tại Tân Bình, bị bệnh tim từ 10 năm nay. Tháng qua, bà bị thêm ho và đau nhức khớp. Đi bác sĩ tư, bà được kê một toa thuốc “dài sọc” có đến 11 món trị hạ huyết áp, trợ tim, phòng ngừa tai biến do hình thành cục máu đông, hạ cholesterol máu... Kết quả: sau 2 ngày uống thuốc, bà phải nhập viện khẩn cấp vì xuất huyết và đau dạ dày do toa thuốc có 3 loại thuốc kỵ dạ dày là Aspirin, Ibuprofen và Celebrex.

Trường hợp trên không phải cá biệt. Trong thực tế, một số phụ nữ dùng thuốc tránh thai đúng theo chỉ dẫn mà vẫn bị "vỡ kế hoạch" vì đã dùng thêm các loại thuốc Phenobarbital, Phenytoin (chống động kinh) hoặc Rifampicin (thuốc chữa lao), những chất làm tăng chuyển hoá hoạt chất của thuốc chống thụ thai khiến tác dụng tránh thai giảm đi.

Trong đợt kiểm tra 6 tháng đầu năm nay, tại một bệnh viện chuyên khoa của thành phố, người ta phát hiện có BS kê cho bệnh nhân nhiễm siêu vi đến 13 loại thuốc khác nhau, đặc biệt có nhiều loại thuốc bổ(!). TS. BS Trần Tịnh Hiền, Phó Giám đốc bệnh viện Bệnh nhiệt đới TPHCM cho biết: “Người bệnh đã mệt mỏi vì bệnh nên chỉ sử dụng những thuốc thật sự cần thiết. Uống quá nhiều loại, bệnh nhân dễ ức chế tâm lý, ngán cả ăn uống vì uống thuốc là đã no!”.

Sau những tai tiếng bị chỉ trích cách nay vài năm, nay tình trạng kê toa ăn hoa hồng của BS giảm đi nhiều ở khu vực ngoại khoa, nhưng ở khu vực nội khoa vẫn còn không ít. Th.BS Nguyễn Thành Như, Bệnh viện Bình Dân, cho biết: “Trong ngoại khoa, mọi chuyện rất rõ ràng. Sau giải phẫu, bệnh nhân chủ yếu chỉ dùng các thuốc kháng sinh, giảm đau, kháng viêm. Nếu thấy kê đến 4 - 5 loại thì có thể nghĩ toa thuốc này có vấn đề. Ngược lại, trong nội khoa, bệnh tật mông lung, chồng chéo nhau, dễ tạo kẽ hở để kê thêm những thuốc không cần thiết”.

PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, cho biết nhìn chung, có nhiều loại thuốc có thể uống cùng một lúc được. Tuy nhiên, cũng có những thuốc nếu dùng cùng lúc sẽ dẫn đến tình trạng giao thoa thuốc về mặt hoá học, vật lý học, hay sinh học, làm giảm tác dụng, hoặc tăng độc tính của nhau mà y học gọi là tương kỵ thuốc. Nhiều thí dụ chứng minh cho chuyện này, chẳng hạn thuốc đau nhức Ibuprofen đối kháng với tác dụng giảm huyết áp, kháng sinh Vancomycin dùng chung thuốc lợi tiểu Furosemide gây độc cho tai, kháng sinh Ampicilin hay Amoxilin làm giảm tác dụng của thuốc tránh thai… Khi cho nhiều thuốc, BS khó kiểm soát được tình trạng tương kỵ, chưa kể khó tính toán chính xác giờ giấc dùng thuốc phù hợp cho bệnh nhân.

Trong thực tế, ở bệnh viện của những nước tiên tiến, dược sĩ lâm sàng có quyền kiểm soát việc cho thuốc của BS. Làm bài bản như thế mà tại Mỹ cũng có đến 28% trường hợp bệnh nhân nhập viện là do tai biến vì sử dụng thuốc quá nhiều. Nếu chiếu theo tỷ lệ đó, việc uống nhiều thuốc là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ 5 tại Mỹ! Ở nước ta, việc cho bệnh nhân sử dụng quá nhiều thuốc đang tồn tại, nhưng chưa có một khảo sát hay nghiên cứu nào để chỉ rõ những nguy cơ và hậu quả của tình trạng này.

Theo Phan Sơn

Sài Gòn tiếp thị